Ενας θεωρητικός κέντρωνας ή Μυθιστορώντας τη «μεταμυθοπλασία»

Του Αριστοτέλη Σαΐνη

Ο κέντρωνας (λατ. cento), δηλαδή η οικειοποίηση διά της λεηλασίας (δηλωμένη, συνήθως, λογοκλοπή) του ποιητικού corpus γνωστών ποιητών (όπως ο Ομηρος στην ελληνική γραμματεία ή ο Βιργίλιος στη λατινική) με σκοπό τη δημιουργία –παρωδιακών ή σατιρικών στις προθέσεις τους– συνθεμάτων από μεμονωμένους στίχους, είναι γνωστή παιγνιώδης πρακτική της αρχαιότητας. Ωστόσο, σε μοντερνιστικά ή μεταμοντερνιστικά συμφραζόμενα αναξιολογήθηκε και ανέκτησε τη χαμένη του υπόληψη ως «παίγνιο» στην αρχαιότητα ή ως «ρητορική άσκηση» –συνδυασμού ικανοτήτων μνήμης και σύνθεσης– στον Μεσαίωνα.

Σήμερα, συχνά ταυτίζεται με το παστίς ή θεωρείται μια μορφή του. Δίπλα στη μίμηση του ύφους ενός προγόνου ή προγόνων μέσω της «επανάληψης» με κριτική απόσταση (παρωδία) ή χωρίς, το σύγχρονο λογοτεχνικό cento pastiche ξαναπιάνει το νήμα ανάλογων πρακτικών της αρχαιότητας, αλλά και της ιταλικής τέχνης του 16ου αιώνα, και γίνεται το αγαπημένο είδος αρκετών συγγραφέων, από τον Μπόρχες ώς τη θαυμαστή ομάδα του OuLiPo και τον Εκο.

71 συγγραφείς σε ένα λογοτεχνικό ταξίδι

Του Βασίλη Ρούβαλη

Η εξέλιξη της νεοελληνικής γραμματείας στον εικοστό πρώτο αιώνα αποτελεί εκτενές αντικείμενο θεωρητικής προσέγγισης, στο οποίο περιέχονται δεδομένα με πολλαπλή ερμηνεία. Ο ρόλος του συγγραφέα και του αναγνώστη, η θέση της κριτικής, το λογοτεχνικό διακύβευμα, συναποτελούν έναν κοινό παρονομαστή στην αντιμετώπιση της πραγματικότητας όσο και της δημιουργικής φαντασίας (που πλάθει άλλες πραγματικότητες) στη σημερινή εποχή. Ένα μελέτημα που αναπτύσσει, με πρωτότυπο τρόπο, τη συζήτηση γύρω από αυτά τα θέματα - προτάσσοντας ειδικά τη λογοτεχνική πρακτική της μεταμυθοπλασίας- είναι αυτό που καταθέτει ο πεζογράφος και κριτικός λογοτεχνίας Κώστας Βούλγαρης.

Στην Ελλάδα, τα σηµαντικά πράγµατα γίνονται στις αποκλίσεις

Του Μανώλη Πιμπλή

Τι είναι η «µεταµυθοπλασία»; Σύµφωνα µε τον Κώστα Βούλγαρη, συγγραφέα του βιβλίου «Η µεταµυθοπλασία στη νεοελληνική πεζογραφία» που µόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Βιβλιόραµα, είναι «ένας σοβαρός µεταµοντερνισµός». Όπως ο ίδιος λέει στο «Βιβλιοδρόµιο», «ο µεταµοντερνισµός ήταν µια εσπευσµένη και πρόχειρη απάντηση στην κρίση του µοντερνισµού µε σκοπό την υπέρβασή του». Όµως: «Η σχετική συζήτηση ναι µεν υποχώρησε, το αίτηµα παραµένει. Η κρίση του µοντερνισµού υπάρχει. Και η µεταµυθοπλασία είναι µια σοβαρή προσπάθεια υπέρβασής του». Τα θεωρητικά κείµενα, τουλάχιστον στο εξωτερικό, υπάρχουν. Στην Ελλάδα, αντίθετα, δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα τέτοιο. Υπάρχουν όµως πολλά κείµενα που, κατά τον συγγραφέα και κριτικό Κώστα Βούλγαρη αλλά και άλλους, θα µπορούσαν να ενταχθούν σε ένα τέτοιο υποσύνολο. Κείµενα που χρησιµοποιούν τεχνικές όπως ο κέντρωνας, η ντοστογεφσκική πολυφωνικότητα ή η λογοτεχνία-ντοκουµέντο. Και υπάρχουν και κείµενα κριτικής για µεµονωµένες, τέτοιες περιπτώσεις.

Με αφορμή

… την επικείμενη έκδοση του βιβλίου του Κώστα Βούλγαρη Η μεταμυθοπλασία στη νεοελληνική πεζογραφία, Εκδόσεις Βιβλιόραμα, που θέλει να αποτελέσει μια νέα ματιά στη νεοελληνική λογοτεχνία, ο συγγραφέας του βιβλίου γράφει στον Ορίζοντα:

«Ένα βιβλίο που νομίζω ότι έλειπε εδώ και χρόνια από τη βιβλιογραφία και τον δημόσιο διάλογο, αφού η μελέτη και η συζήτηση της νεοελληνικής πεζογραφίας συνήθως εξαντλείται στους μοντερνιστές συγγραφείς της γενιάς του ’30 και αναπαράγει τη δικιά τους εικόνα για τη διαδρομή της νεοελληνικής λογοτεχνίας, εικόνα που πια έχει ξεπεραστεί εκ των πραγμάτων.

Αντίθετα, αυτό το βιβλίο ξεκινά από τις «ρωγμές της νεωτερικότητας», επικεντρώνοντας σε αποκλίνουσες για την εποχή τους, αλλά τόσο επίκαιρες σήμερα λογοτεχνικές πρακτικές (όπως η αποσπασματικότητα του Δ. Σολωμού, η «ειδομειξία» του Κ. Βάρναλη, η διαλογική ετερότητα του Κ. Γ. Καρυωτάκη, η πολυφωνικότητα του Κ. Χατζηαργύρη), ή φωτίζοντας θεωρητικές τομές (όπως ο λόγος για την πρωτοκαθεδρία της ανθρώπινης βούλησης, στη ζωή και την τέχνη, του Αββά Σεγιές).

Κριτικό σημείωμα

Του Κωνσταντίνου Μπούρα

Ο Κώστας Βούλγαρης διερευνά το λεγόμενο «μετα-μοντέρνο» με έναν πρωτότυπο τρόπο: συνθέτοντας ο ίδιος ένα μετα-μοντέρνο αφήγημα υψηλής λογοτεχνικής αξίας και αριστοτεχνικής επινοητικότητας!

Εκατόν επτά σημαίνουσες πνευματικές μορφές περνούν και συνδιαλέγονται μέσα από τις σελίδες αυτού του τόμου, του μοναδικού για την αρχιτεκτονική και τη διεξοδική περιεκτικότητά του αναφορικά με σχολές και ρεύματα, τάσεις κι αισθητικές, υφολογίες και διαστρωματώσεις στο πανοραμικό ψηφιδωτό της περιπέτειας του ανθρώπινου πνεύματος από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα.